Debate Town Hall: The Revision of Article 16 of the Constitution

Το Debate House συγκέντρωσε θεσμικές, νομικές και στατιστικές πηγές, προκειμένου οι πολίτες που επιθυμούν να συμμετάσχουν στο Debate Town Hall να έχουν πρόσβαση σε αξιόπιστα δεδομένα και να μπορούν να διαμορφώσουν τεκμηριωμένες θέσεις και προτάσεις.

Το υλικό προέρχεται κατά προτεραιότητα από τη Βουλή των Ελλήνων, το Εθνικό Τυπογραφείο, το Υπουργείο Παιδείας, το Συμβούλιο της Επικρατείας, την ΕΘΑΑΕ, τον ΕΟΠΠΕΠ, την ΕΛΣΤΑΤ, τη Eurostat, την UNESCO και τον OECD.

Η συγκέντρωση και παρουσίαση των πηγών δεν εκφράζει θέση του Debate House υπέρ ή κατά της αναθεώρησης του Άρθρου 16 ή της λειτουργίας μη κρατικών πανεπιστημιακών ιδρυμάτων.

Ο ν. 5094/2024 δεν θεσμοθέτησε αυτοτελή ελληνικά ιδιωτικά πανεπιστήμια. Θεσμοθέτησε τη δυνατότητα εγκατάστασης και λειτουργίας στην Ελλάδα μη κερδοσκοπικών παραρτημάτων αναγνωρισμένων πανεπιστημίων του εξωτερικού, υπό τη νομική μορφή των Νομικών Προσώπων Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης — Ν.Π.Π.Ε.

Οι αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας αφορούν τη συνταγματικότητα αυτού του συγκεκριμένου θεσμικού μοντέλου και όχι, γενικά και ανεξαρτήτως προϋποθέσεων, κάθε πιθανή μορφή ιδιωτικού πανεπιστημίου.

Το Άρθρο 16 αποτελεί το βασικό συνταγματικό πλαίσιο για την παιδεία, την επιστήμη, την έρευνα και την ανώτατη εκπαίδευση στην Ελλάδα.

Οι πολίτες μπορούν να συμβουλευτούν:

• Το Άρθρο 16 στην επίσημη ιστοσελίδα της Βουλής των Ελλήνων (Περιλαμβάνει το πλήρες και ισχύον κείμενο του άρθρου.)
• Το ισχύον Σύνταγμα της Ελλάδας – ΦΕΚ Α΄ 211/24.12.2019 (Πλήρες επίσημο κείμενο του Συντάγματος σε μορφή PDF.)

Για τη συγκεκριμένη διαβούλευση έχουν ιδιαίτερη σημασία:

• Η παράγραφος 1, για την ακαδημαϊκή ελευθερία και την υποχρέωση του κράτους να προάγει την παιδεία, την επιστήμη, την έρευνα και τη διδασκαλία.
• Η παράγραφος 2, σύμφωνα με την οποία η παιδεία αποτελεί βασική αποστολή του κράτους.
• Η παράγραφος 4, για το δικαίωμα δωρεάν παιδείας στα κρατικά εκπαιδευτήρια.
• Η παράγραφος 5, σύμφωνα με την οποία η ανώτατη εκπαίδευση παρέχεται αποκλειστικά από αυτοδιοικούμενα ιδρύματα που αποτελούν νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου.
• Η παράγραφος 8, η οποία προβλέπει ότι η σύσταση ανώτατων σχολών από ιδιώτες απαγορεύεται.

Για την ολοκληρωμένη κατανόηση του συνταγματικού πλαισίου, προτείνεται η ανάγνωση ολόκληρου του Άρθρου 16 και όχι η αποσπασματική αναφορά σε μία μόνο παράγραφό του.

Η βασική νομοθετική παρέμβαση είναι ο ν. 5094/2024 με τίτλο:

«Ενίσχυση του Δημόσιου Πανεπιστημίου – Πλαίσιο λειτουργίας μη κερδοσκοπικών παραρτημάτων ξένων πανεπιστημίων και άλλες διατάξεις».

• Ν. 5094/2024 – ΦΕΚ Α΄ 39/13.3.2024 (Πλήρες επίσημο κείμενο του νόμου.)

Το Μέρος Δ΄ του νόμου, και ειδικότερα τα άρθρα 130–155, ρυθμίζει μεταξύ άλλων:

• Τη νομική μορφή και την αποστολή των Ν.Π.Π.Ε.
• Τη σχέση τους με το αναγνωρισμένο μητρικό πανεπιστήμιο του εξωτερικού.
• Τις προϋποθέσεις αδειοδότησης.
• Την κρατική εποπτεία και το μητρώο των Ν.Π.Π.Ε.
• Την πιστοποίηση των προγραμμάτων σπουδών.
• Τους τίτλους σπουδών και τις προϋποθέσεις εγγραφής.
• Τη χορήγηση υποτροφιών.
• Την ακαδημαϊκή ελευθερία.
• Τα προσόντα του διδακτικού και ερευνητικού προσωπικού.
• Τις υποχρεώσεις διαφάνειας και δημοσιότητας.
• Τις προβλεπόμενες κυρώσεις και τη δυνατότητα ανάκλησης της άδειας λειτουργίας.

Κοινοβουλευτική διαδικασία και δημόσια διαβούλευση

• Πλήρης φάκελος του νομοσχεδίου στη Βουλή των Ελλήνων (Περιλαμβάνει την αιτιολογική έκθεση, την ανάλυση συνεπειών της ρύθμισης, την έκθεση της Επιστημονικής Υπηρεσίας της Βουλής και τα στάδια της κοινοβουλευτικής επεξεργασίας.)
• Αρχείο δημόσιας ηλεκτρονικής διαβούλευσης στο OpenGov (Περιλαμβάνει το σχέδιο νόμου όπως τέθηκε σε διαβούλευση και τα σχόλια πολιτών και φορέων.)

Η μελέτη του κοινοβουλευτικού φακέλου επιτρέπει στους πολίτες να εξετάσουν όχι μόνο το τελικό κείμενο του νόμου, αλλά και την αιτιολόγηση, τις επιδιώξεις, τις επιφυλάξεις και τις διαφορετικές απόψεις που καταγράφηκαν κατά τη νομοθετική διαδικασία.

Η εφαρμογή του νόμου συμπληρώνεται από υπουργικές και κανονιστικές αποφάσεις που καθορίζουν τον τρόπο υποβολής, αξιολόγησης και ελέγχου των αιτήσεων.

• Υπουργικές αποφάσεις για την εγκατάσταση και λειτουργία παραρτημάτων Ν.Π.Π.Ε. (Επίσημη παρουσίαση του Υπουργείου Παιδείας για την εφαρμογή του πλαισίου.)
• ΦΕΚ Β΄ 5460/1.10.2024 (Ρυθμίζει θέματα εγγυητικών επιστολών, παραβόλων, προθεσμιών και διαδικασίας υποβολής αιτήσεων.)
• ΦΕΚ Β΄ 6956/18.12.2024 (Καθορίζει τις προϋποθέσεις εγκατάστασης και λειτουργίας, τη διαδικασία ελέγχου και τη συγκρότηση των ειδικών επιτροπών αξιολόγησης.)
• ΦΕΚ Β΄ 721/19.2.2025 (Τροποποιεί επιμέρους προθεσμίες της διαδικασίας υποβολής αιτήσεων.)
• Επίσημη ψηφιακή υπηρεσία αδειοδότησης στο gov.gr (Παρουσιάζει την προβλεπόμενη διοικητική διαδικασία για τη χορήγηση άδειας.)
• Έλεγχος εγκαταστάσεων και δικαιολογητικά – ΕΟΠΠΕΠ (Περιγράφει τον ρόλο του ΕΟΠΠΕΠ στον έλεγχο των κτιριολογικών και λειτουργικών προϋποθέσεων.)
• Επικαιροποιημένο πρότυπο αξιολόγησης της ΕΘΑΑΕ – Έκδοση 2.0, Φεβρουάριος 2026 (Περιλαμβάνει τα ακαδημαϊκά και οργανωτικά στοιχεία που εξετάζει η ΕΘΑΑΕ.)
• ΦΕΚ Β΄ 1073/26.2.2026 (Επικαιροποιεί το κανονιστικό πρότυπο αδειοδότησης μετά τις μεταγενέστερες νομοθετικές αλλαγές.)

Σημαντική διευκρίνιση

Η χορήγηση άδειας εγκατάστασης και λειτουργίας σε ένα Ν.Π.Π.Ε. δεν ταυτίζεται με την πιστοποίηση όλων των προγραμμάτων σπουδών του. Μετά την ιδρυματική αδειοδότηση ακολουθεί χωριστή διαδικασία ακαδημαϊκής πιστοποίησης των επιμέρους προγραμμάτων από την ΕΘΑΑΕ.

Το πλαίσιο του ν. 5094/2024 έχει τροποποιηθεί και συμπληρωθεί από μεταγενέστερους νόμους. Για την κατανόηση της ισχύουσας κατάστασης δεν αρκεί, επομένως, η ανάγνωση μόνο της αρχικής μορφής του νόμου.

• Ν. 5224/2025 – ΦΕΚ Α΄ 142/5.8.2025 (Περιλαμβάνει τροποποιήσεις σε τεχνικές και κτιριολογικές προϋποθέσεις της αδειοδότησης, καθώς και ρυθμίσεις για την ευθύνη και τη νομική υποστήριξη μελών των αρμόδιων αρχών.)
• Ν. 5264/2025 – ΦΕΚ Α΄ 239/19.12.2025 (Περιλαμβάνει αλλαγές σχετικά με τη λειτουργία Ν.Π.Π.Ε. με μία σχολή και τη δυνατότητα εφάπαξ επαναξιολόγησης απορριφθεισών αιτήσεων.)
• Ν. 5324/2026 – ΦΕΚ Α΄ 121/30.7.2026 (Περιλαμβάνει συμπληρωματικές ρυθμίσεις για τα τέλη πιστοποίησης των συστημάτων ποιότητας και των προγραμμάτων σπουδών.)

Οι κύριες αποφάσεις της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας είναι οι 1918–1920/2025.

• Επίσημη ανακοίνωση του Συμβουλίου της Επικρατείας (Επίσημη θεσμική ενημέρωση για το περιεχόμενο και το αποτέλεσμα των αποφάσεων.)
• Πλήρες κείμενο της απόφασης ΣτΕ Ολ. 1918/2025 (Ανεπίσημη αναδημοσίευση του πλήρους κειμένου της απόφασης.)
• Εναλλακτική πρόσβαση στο πλήρες κείμενο (Ανεπίσημη αναδημοσίευση για διευκόλυνση της ανάγνωσης.)

Το Συμβούλιο της Επικρατείας, κατά πλειοψηφία:

• Απέρριψε τις αιτήσεις ακύρωσης κατά του θεσμικού πλαισίου.
• Ερμήνευσε τις σχετικές διατάξεις του Άρθρου 16 σε συνδυασμό με το ενωσιακό και το διεθνές δίκαιο.
• Έκρινε ότι το Σύνταγμα δεν απαγορεύει τη λειτουργία παραρτημάτων αναγνωρισμένων πανεπιστημίων της αλλοδαπής, εφόσον θεσπίζεται ειδικό πλαίσιο που διασφαλίζει την ποιότητα των σπουδών, την ακαδημαϊκή ελευθερία και την κρατική εποπτεία.

Η ακριβέστερη ουδέτερη απόδοση της κρίσης είναι ότι το ΣτΕ έκρινε το συγκεκριμένο καθεστώς των παραρτημάτων αλλοδαπών πανεπιστημίων συμβατό με το Σύνταγμα, όπως αυτό ερμηνεύεται σε συνδυασμό με το ενωσιακό και διεθνές δίκαιο. Η απόφαση δεν αποτελεί γενική κρίση για κάθε πιθανό μοντέλο ιδιωτικού πανεπιστημίου.

• Eurostat – Φοιτητές τριτοβάθμιας εκπαίδευσης ανά τύπο ιδρύματος (Επίσημο ευρωπαϊκό dataset για τις εγγραφές φοιτητών σε δημόσια και ιδιωτικά ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης.)

Για την αναπαραγωγή των στοιχείων μπορούν να επιλεγούν:

• Έτος: 2024
• Επίπεδο εκπαίδευσης: ISCED 5–8
• Φύλο: Total
• Ένταση φοίτησης: Total
• Μονάδα μέτρησης: Number
• Τύπος ιδρύματος: Public institutions και Private institutions

Με βάση την επεξεργασία των διαθέσιμων στοιχείων της Eurostat για το 2024, θετικός αριθμός εγγραφών και στις δύο κατηγορίες καταγράφεται στις ακόλουθες 35 ευρωπαϊκές χώρες:

Κατηγορία

Χώρες

Κράτη-μέλη της ΕΕ

Βέλγιο, Βουλγαρία, Τσεχία, Δανία, Γερμανία, Εσθονία, Ιρλανδία, Ισπανία, Γαλλία, Κροατία, Ιταλία, Κύπρος, Λετονία, Λιθουανία, Ουγγαρία, Μάλτα, Ολλανδία, Αυστρία, Πολωνία, Πορτογαλία, Ρουμανία, Σλοβενία, Σλοβακία, Φινλανδία και Σουηδία

Λοιπές ευρωπαϊκές χώρες

Ισλανδία, Νορβηγία, Ελβετία, Βοσνία και Ερζεγοβίνη, Μαυροβούνιο, Βόρεια Μακεδονία, Γεωργία, Αλβανία, Σερβία και Τουρκία

Μεθοδολογική σημείωση

Η Eurostat καταγράφει το σύνολο της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και όχι αποκλειστικά ιδρύματα που χαρακτηρίζονται νομικά ως «πανεπιστήμια». Παράλληλα, η κατηγορία «Private institutions» μπορεί να περιλαμβάνει τόσο ιδιωτικά ιδρύματα που εξαρτώνται οικονομικά από το κράτος όσο και ανεξάρτητα ιδιωτικά ιδρύματα.

Για τον λόγο αυτό, η ασφαλής διατύπωση είναι:

«Χώρες με καταγεγραμμένες εγγραφές σε δημόσια και ιδιωτικά ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης».

Η στατιστική παρουσία ιδιωτικών ιδρυμάτων δεν αποτυπώνει από μόνη της το νομικό καθεστώς, τον τρόπο χρηματοδότησης ή τον βαθμό κρατικής εποπτείας που ισχύει σε κάθε χώρα.

• Eurydice – Περιγραφές των εθνικών εκπαιδευτικών συστημάτων (Παρέχει επίσημες περιγραφές της δομής και της χρηματοδότησης της ανώτατης εκπαίδευσης ανά ευρωπαϊκή χώρα.)
• Eurydice – Δίδακτρα και οικονομική υποστήριξη φοιτητών στην Ευρώπη (Επιτρέπει τη σύγκριση διδάκτρων και συστημάτων φοιτητικής υποστήριξης σε ευρωπαϊκό επίπεδο.)

• UNESCO Institute for Statistics – Ποσοστό εγγραφών σε ιδιωτικά ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης (Παγκόσμια βάση δεδομένων ανά χώρα και έτος.)
• UNESCO UIS – Μαζική λήψη δεδομένων (Δυνατότητα λήψης των δεδομένων για περαιτέρω ανάλυση.)
• World Bank DataBank – Δείκτης SE.TER.PRIV.ZS (Διεθνής βάση δεδομένων για το ποσοστό φοιτητών που είναι εγγεγραμμένοι σε ιδιωτικά ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης.)

Ο συγκεκριμένος δείκτης αποτυπώνει το ποσοστό των φοιτητών τριτοβάθμιας εκπαίδευσης που φοιτούν σε ιδιωτικά ιδρύματα:

• Τιμή μεγαλύτερη από 0% και μικρότερη από 100% υποδηλώνει καταγεγραμμένες εγγραφές τόσο στον δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα.
• Τιμή 0% σημαίνει ότι δεν καταγράφηκαν εγγραφές σε ιδιωτικά ιδρύματα για το συγκεκριμένο έτος.
• Τιμή 100% σημαίνει ότι η καταγεγραμμένη φοίτηση ήταν αποκλειστικά ιδιωτική.

Τα διαθέσιμα έτη διαφέρουν ανά χώρα. Κάθε διεθνής σύγκριση πρέπει, επομένως, να αναφέρει και το έτος στο οποίο αντιστοιχεί η τιμή κάθε χώρας.

Για την αξιολόγηση του ζητήματος είναι σημαντικό να εξεταστεί παράλληλα η υφιστάμενη κατάσταση του δημόσιου πανεπιστημίου στην Ελλάδα.

• Ετήσια Έκθεση ΕΘΑΑΕ 2024 – Πλήρες κείμενο (Περιλαμβάνει στοιχεία για τη λειτουργία, την ποιότητα, τη χρηματοδότηση, τη στελέχωση και τις επιδόσεις της ανώτατης εκπαίδευσης.)
• Συνοπτική Έκθεση ΕΘΑΑΕ 2024 (Συνοπτική παρουσίαση των βασικών ευρημάτων και δεικτών.)
• ΕΛΣΤΑΤ – Ανώτατη Εκπαίδευση, Πανεπιστημιακός Τομέας 2023–2024 (Οπτική παρουσίαση στοιχείων για φοιτητές, αποφοίτους και διδακτικό προσωπικό.)
• ΕΛΣΤΑΤ – Πλήρης στατιστική ανακοίνωση (Αναλυτικοί πίνακες και σύγκριση με το προηγούμενο ακαδημαϊκό έτος.)
• OECD – Education at a Glance 2025: Greece (Διεθνώς συγκρίσιμα στοιχεία για τη χρηματοδότηση, τη συμμετοχή, την ολοκλήρωση σπουδών και τα αποτελέσματα του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος.)

Από τις παραπάνω πηγές μπορούν να αντληθούν δεδομένα σχετικά με:

• Τον αριθμό φοιτητών και αποφοίτων.
• Τη διάρκεια και την ολοκλήρωση των σπουδών.
• Το διδακτικό και ερευνητικό προσωπικό.
• Την κρατική χρηματοδότηση και τη δαπάνη ανά φοιτητή.
• Τη φοιτητική μέριμνα.
• Την έρευνα και τη διεθνοποίηση.
• Τη σύνδεση των σπουδών με την αγορά εργασίας.

Για το ακαδημαϊκό έτος 2025–2026 το Υπουργείο Παιδείας ενέκρινε τέσσερις άδειες εγκατάστασης και λειτουργίας Ν.Π.Π.Ε.

• Επίσημη ανακοίνωση του Υπουργείου Παιδείας – 29.8.2025 (Παρουσιάζει τα τέσσερα Ν.Π.Π.Ε. που έλαβαν άδεια για το ακαδημαϊκό έτος 2025–2026.)

Για το ακαδημαϊκό έτος 2026–2027 το Υπουργείο ανακοίνωσε επτά επιπλέον άδειες, από τις οποίες τέσσερις αφορούσαν νέες αιτήσεις και τρεις αιτήσεις επαναξιολόγησης.

• Επίσημη ανακοίνωση του Υπουργείου Παιδείας – 24.7.2026 (Παρουσιάζει τις άδειες που χορηγήθηκαν για το ακαδημαϊκό έτος 2026–2027.)

Οι σχετικές ανακοινώσεις αφορούν την αδειοδότηση των φορέων. Η πιστοποίηση των επιμέρους προγραμμάτων σπουδών αποτελεί χωριστό και επόμενο στάδιο της διαδικασίας.

Το παρόν υλικό παρέχεται αποκλειστικά για ενημερωτικούς και τεκμηριωτικούς σκοπούς. Δεν υποδεικνύει συγκεκριμένη θέση υπέρ ή κατά της αναθεώρησης του Άρθρου 16 και δεν υποκαθιστά εξειδικευμένη νομική, συνταγματική ή ακαδημαϊκή αξιολόγηση.

Οι υποψήφιοι Ομιλητές καλούνται να μελετήσουν τις πρωτογενείς πηγές, να διασταυρώσουν τα δεδομένα που επιλέγουν να χρησιμοποιήσουν και να τεκμηριώσουν αυτοτελώς τις θέσεις και τις προτάσεις τους.

Τελευταία επικαιροποίηση υλικού: 6 Αυγούστου 2026.

A structured public deliberation where 30 speakers debate a single issue from four position "wings", supported by documented proposals, with audience participation and a final vote, closing with an institutional report.

Anyone with an account can apply for one role per event: Speaker (active debater), Spectator (audience — may submit a question or proposal) or Journalist (accredited media).

Yes — you register, verify your email and complete a private profile before applying. Participation is open to anyone aged 17 and over. If you are under 18 you must also attach a parent or guardian solemn declaration authorising your participation.

Each speaker chooses a position towards the event's Status Quo: For, Partly For, Partly Against, or Against. "For" and "Partly For" form one camp; "Against" and "Partly Against" the other.

Manually, by the organising Presidium after reviewing every application. There is no automatic algorithm and no first-come advantage — it is an editorial selection.

No. Your wing is locked once you submit; organisers may adjust it only before the speakers are published. Choose carefully.

No. Wing counts and percentages stay private until the speakers are officially announced, to keep the debate balanced.

After selection the wings map to Government, Coalition Partner, Official Opposition and Minor Opposition, and each wing elects its leader. The titles apply only to that deliberation.

A written proposal of at least 200 words (with no upper limit), optionally with supporting links and attachments. You may submit it personally or on behalf of an organisation (name and capacity required).

You may be placed on the alternates list with a private priority order and promoted if a speaker drops out. You will be notified either way, and your account and profile remain yours.

Each speaker has two statements of up to three minutes and up to three questions of twenty seconds each, with the floor granted by the Presidium.